دادورزی؛ راضیه عقیلیمهر: به دلیل روایتگریهای غیرکارشناسانه و نیز تحریفهایی از حقایق که از ابتدای فعال شدن و دستیابی ایران به فناوری هستهای از نگاه برخی مقامات سیاسی خارجی مطرح و تأثیرات سویی در روابط بینالمللی میان کشورها با ایران داشته است، ضرورت دارد سازمان انرژی اتمی ایران بیش از پیش همراهی و تعامل قویتر […]
دادورزی؛ راضیه عقیلیمهر: به دلیل روایتگریهای غیرکارشناسانه و نیز تحریفهایی از حقایق که از ابتدای فعال شدن و دستیابی ایران به فناوری هستهای از نگاه برخی مقامات سیاسی خارجی مطرح و تأثیرات سویی در روابط بینالمللی میان کشورها با ایران داشته است، ضرورت دارد سازمان انرژی اتمی ایران بیش از پیش همراهی و تعامل قویتر رسانههای داخلی را برای تأثیرگذاری و روشنگری از فعالیتهای این سازمان و کارکردهای صلحآمیز این انرژی در زندگی مردم دربرداشته باشد. اگر مرجعیت پوشش اخبار و اطلاعرسانی در موضوع فناوری هستهای به دست رسانههای داخلی باشد، اعتماد عمومی را در پی خواهد داشت. بهدنبال آن، بازار شایعات و دیدگاههای غیرکارشناسی مخالفان نیز کمرنگ میشود. از این منظر، نقش «خبرنگاران متخصص انرژی» بهویژه در حوزه فناوری هستهای میتواند بهعنوان یک ضرورت دموکراتیک برای جامعه داخلی و بینالمللی پررنگ باشد.
با توجه به اینکه در چند سال اخیر کشور ایران به دلایل مختلف از جمله تحریم، سوءمدیریتها در استفاده از منابع و انرژی و همچنین وضعیت جغرافیایی، با بحران اقلیم و ناترازی انرژی بهویژه در حوزه تأمین برق و آب روبهروست و تأمین برخی از این کمبودها، بهخصوص در حوزه ارائه خدمات درمانی به مردم، به دلیل تحریمها با محدودیتهایی مواجه شده است، نقش کاربردی انرژی هستهای در بهبود سلامت، امور پزشکی، کشاورزی و… پررنگ شده است. اما اطلاعرسانی در مورد کاربردهای صلحآمیز هستهای به نظر قابل توجه نبوده است و در نگاه عام، تسهیلات هستهای بیشتر تهدیدآمیز است تا صلحآمیز. از طرفی، اطلاعرسانی در این بحث موضوع مهمی است که بهراحتی و سطحی نمیتوان دربارهاش در رسانههای ارتباط جمعی نوشت. در بیشتر موارد، حساسیتهای امنیتی داخلی و خارجی کشور موجب میشود انتشار هر جمله یا هر تیتر در این حوزه بر افکار عمومی، سیاستگذاری و حتی سرمایهگذاریهای کلان اثر بگذارد.
نکته قابل توجه دیگر اینکه فناوری هستهای سرشار از اصطلاحات فنی و مباحث و احتمالات ایمنی پیچیده است. اگر این مفاهیم به شکل نادرست و ابهامآمیز وارد رسانه شوند، تبدیل به بحران خواهد شد. خبرنگار متخصص، با بهرهگیری از اخلاق رسانهای، دادهها و مفاهیم را کارشناسی، به زبان ساده و دقیق بازگو میکند. نتیجه این کار، افزایش سواد عمومی در مورد انرژی است و جامعه کمتر فریب شایعات را میخورد و با سیاستهای کلان انرژی هستهای همراهتر میشود.
این نکته نیز در مورد ضرورت آموزش و بهکارگیری خبرنگار تخصصی انرژی قابل تأمل است که به گفته کارشناسان، انرژی هستهای هم با کاهش انتشار کربن، تولید پایدار برق، کاربردهای پزشکی و کشاورزی دارای مزایا است و هم ریسکهایی برای مدیریت پسماند، هزینههای ساخت و الزامات ایمنی دارد که دو قطب متفاوت از کاربرد انرژی هستهای را نشان میدهد. از این رو خبرنگار متخصص با بهرهگیری از اطلاعات علمی و تخصصی، تصویری متعادل ارائه میکند؛ تصویری که نه جامعه و نه تصمیمگیران را تحت فشارهای هیجانی قرار ندهد.
به گفته کارشناسان کاربردهای فناوری هستهای بحثی انسانی و ملموس است نه فقط فنی و سیاسی. تشخیص و درمان سرطان، بهبود بذرها، ردیابی آلودگیهای محیطی، نقش هستهای در کنار باد و خورشید و حتی ارتقای ایمنی مواد غذایی، از جمله کاربردهای صلحآمیزی هستند که نشان میدهد بحث هستهای فقط متمرکز بر نیروگاه و مانور قدرتنمایی سیاسی نیست. خبرنگار متخصص، این کاربردهای کمتر دیدهشده را نیز روایت میکند.
به دلیل حساسیتهای ایمنی، امنیتی و سیاسی، هرگاه حادثهای حتی کوچک رخ دهد، موجی از بیاعتمادی شکل میگیرد. انتشار سریع شایعات و تحلیلهای غیرکارشناسی امروز از بزرگترین تهدیدهاست. خبرنگار متخصص با پرسشهای درست و اطلاعرسانی شفاف، هم از پنهانکاری احتمالی جلوگیری میکند و هم اجازه نمیدهد اطلاعات نادرست جای واقعیت را بگیرد. برای مثال در سال ۲۰۱۱ میلادی و در جریان وقوع زلزله و سونامی، حادثه مرگبار اتمی فوکوشیما (نشست مواد رادیواکتیو) رخ داد. بنا بر یافتهها، موجی از تیترهای هراسآلود رسانهها را فرا گرفت؛ اما طی سالهای بعد، وقتی گروهی از خبرنگاران متخصص انرژی با گزارشهای دقیق به این موضوع ورود کردند، نشان دادند واقعیت امر در علت حادثه و مقصران چه بوده است. در یافتههای رسانهای از این جریان آمده است که این پوشش حرفهای کمک کرده تا کشور ژاپن به جای تعطیلی کامل صنعت، به سمت بازنگری استانداردهای ایمنی، تمرکز بر آموزش و بازگشت مرحلهای نیروگاهها برود.
نکته دیگر اینکه پروژههای هستهای معمولاً میلیاردی اعتبار لازم دارند و دهها سال زمان میبرند. خبرنگاری که اقتصاد انرژی و مقررات ایمنی را میشناسد، میتواند قراردادها، هزینهها و تأخیرها را رصد کند و گاه با عدد و رقم و نمودار نشان دهد، درباره توجیه اقتصادی طرحها سؤال کند و تجربه کشورهای دیگر را مقایسه و تحلیل کند. خبرنگار آگاه به منابع علمی معتبر، میتواند در لحظه راستیآزمایی کند، خطاها را توضیح دهد و فضای گفتوگو را از هیجان به سوی عقلانیت هدایت کند.
نکته قابل تأمل دیگر اینکه پس از وقوع ترورها و حوادثی که در گذشته برای دانشمندان هستهای ایران از جانب معاندین ایجاد و منجر به شهادت این عزیزان شد، به لحاظ امنیتی کارشناسان انرژی هستهای اجازه مصاحبه و گفتوگوی مستقیم با رسانهها را ندارند و نباید نام و تصویری از آنها و فعالیتشان عنوان شود. از این رو، خبرنگار متخصص انرژی میتواند زبان گویای این افراد باشد و اطلاعاتی را که محدودیت امنیتی ندارد دریافت و به زبان قابل فهم منتشر کند. باید توجه داشت که کسب اعتماد عمومی نسبت به تسهیلات هستهای تدریجی است و عملکرد رسانهها بهویژه رسانههای محلی در ایجاد این اعتماد مؤثر است.
خبرنگاران متخصص انرژی را اگر مهمترین تسهیلگران برای انتشار دانش حقیقی و گفتوگوهای شفاف در بحث انرژی هستهای بدانیم، میتوانند در جنگ روایتها جامعه را از حالت دوقطبی افراطی (تهدید و ترس و خوشبینی) به تعادل برسانند. آنان با بهرهگیری از مهارتهای علمی، میتوانند گزارشهای دقیقی بسازند که پژوهشگران و تصمیمسازان آینده به آن رجوع کنند. این گزارشها همچنین میتواند به شکلگیری فرهنگ مسئولیتپذیرانه در جامعه نسبت به انرژی کمک کند. حمایت از روزنامهنگاری تحقیقی در پروژههای بزرگ انرژی این تسهیلگری را افزایش میدهد. از طرفی، انجام گفتوگوهای شفاف با حضور دانشمندان، سیاستگذاران و خبرنگاران به شکل منظم میتواند ابهامات جامعه را در بحث اشتغال، صادرات فناوری، ایمنی بالا، مدیریت پسماند و بهطور کلی در بحث تهدیدات، برطرف کند. همچنین ایجاد دورههای آموزشی مشترک بین دانشگاهها، رسانهها و نهادهای علمی و شبکهسازی خبرنگاران انرژی برای تبادل تجربه و منابع معتبر نیز میتواند در این مسیر کمککننده و ضروری باشد.
همان طور که در این نوشتار به نحوی تأکید شد، در بحرانها، روایت در چند ساعت نخست تعیینکننده است. خبرنگار متخصص انرژی میتواند در جنگ روایتها، سرعت شایعات را کاهش دهد و تصویرهای ساختگی و غیرکارشناسی را نسبت به تسهیلات هستهای اصلاح و پذیرش اجتماعی را با تمرکز علمی منتشر کند. البته این مهم مستلزم آن است که وی در بحث دسترسی به اطلاعات و دادهها، بهویژه در موضوع ایمنی و هزینهها، با موانع و محدودیتهای غیرضروری روبهرو نباشد.
- نویسنده : راضیه عقیلی مهر
- منبع خبر : پایگاه خبری دادورزی
محمدرضا
تاریخ : ۱۵ - دی - ۱۴۰۴
بهترین خبرنگار استان