منابع انرژیِ تجدید ناپذیر(انرژی فسیلی) در حال پایان یافتن هستند

دادورزی؛ راضیه عقیلی مهر: 7 صبح شنبه، 30 مردادماه سال 1389 هواپیمای جمهوری اسلامی ایران که بامداد همان روز از تهران به مقصد بوشهر به پرواز درآمده بود، بر باند فرودگاه بین‌­المللی بوشهر، فرود می‌­آید و سالن انتظار فرودگاه، لحظاتی بعد، مملو از خبرنگاران و عکاسان خارجی و داخلی می­‌شود  که هر کدام نماینده کشورهای اروپایی و آسیایی­‌اند.

بدون وقفه، سه اتوبوس سفیدرنگ حامل خبرنگاران برای حضور به­‌موقع در مراسم افتتاحیه­ نیروگاه اتمی بوشهر و آغاز عملیات انتقال سوخت به ساختمان رآکتور، به طرف محل نیروگاه حرکت می­‌کنند. از خبرنگاران و عکاسان، تعداد معدودی نیز از مطبوعات محلی بوشهر دعوت شده‌­اند تا در محل فرودگاه، به جمع سایر خبرنگاران بپیوندند. در میان خبرنگاران ملیِ، نمی­‌توان چهره­ آشنایی یافت که از روزنامه­‌های شناخته شده آمده باشند و اغلب از خبرگزاری­‌های خارجی و مطرح جهان مانند رویترز،آسوشیتدپرس و IHA (خبرگزاری ترکیه) و نماینده­ خبرگزاری­‌های کشورهای عربی، چین، ژاپن، فرانسه و روسیه و واشنگتن پست آمریکا آمده‌­اند.

اتوبوس­‌های حامل خبرنگاران، در مرکز اطلاع­‌رسانی نیروگاه برای ارایه­ کارت خبرنگاری و دریافت مجوز تردد، حضور می­‌یابند. در مدت زمان اندکی که برای ارایه کارت‌­های ویژه در نظر گرفته می‌­شود، عکاسان و فیلم­برداران خبرگزاری‌­ها، دوربین‌­ها و تجهیزات پیچیده حرفه­‌ای­شان را نظمی می‌­دهند تا برای پوشش خبری و پخش زنده آن به سراسر جهان آماده باشند. دقایقی نمی‌­گذرد که هر یک از خبرنگاران و عکاسان در حالی­که کارت‌­های مخصوص­‌شان را بر روی سینه نصب کرده‌­اند، از درِ خروجی برای شرکت در برنامه­‌های نیروگاه خارج شده و به سمت اتوبوس‌­ها می‌­روند.

اتوبوس‌­ها بعد از طی نمودن مسیری کوتاه، در همان محوطه­ حفاظت شده­ نیروگاه، مقابل ساختمان عریضی می­‌ایستند. این ساختمان در حقیقت محل برگزاری مذاکرات مسئولان بلندپایه است. سرپرستان گروه، تنها از عکاسان و فیلم­برداران می‌­خواهند تا در سالن کنفرانس حضور یابند و بقیه در اتوبوس‌­ها منتظر بمانند، اما شوق خبرنگاران دیگر در انعکاس خبر مذاکراتی که میان دکتر «علی اکبر صالحی» معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و «سرگِئی کرینیکو»، رئیس آژانس انرژی اتمی روسیه در مورد عملیاتی شدن نیروگاه اتمی بوشهر در همان محل رخ می‌­دهد، موجب می­‌شود که آنان بدون توجه به تذکر کارکنان نیروگاه، به سالن مذاکره وارد شوند تا خودشان از نزدیک شاهد ماجرا باشند.

برنامه­ بعدی نیروگاه، حضور اصحاب رسانه در محل برگزاری کنفرانس خبری است. اتوبوس حامل خبرنگاران و عکاسان بعد از توقف نیم­‌ساعته‌­ای که در محل مذاکرات داشت، با پشت سر گذاشتن چند مسیر از قبل معین شده به ساختمان کنفرانس خبری می‌­رسد. در ورودی سالن، تنها به تعداد معدودی از خبرنگاران خارجی و البته خبرنگار شبکه­ تلویزیونی خبر، اجازه داده می شود به­‌همراه معاون رئیس جمهور و رئیس آژانس انرژی اتمی روسیه از تجهیزات هسته­‌ای و نحوه­ سوخت­گیری در ساختمان رآکتور بازدید به‌­عمل آورند و عده‌­ای دیگر را در بی­‌خبری به حال خود در سالن کنفرانس رها می­‌کنند!

اگر رآکتور را قلب یک نیروگاه اتمی بدانیم، بدون شک سیستم کنترل و ابزار دقیق، مغز و شبکه عصبی این تأسیسات مهم و گسترده است. انتقال سوخت هسته‌­ای به داخل ساختمان رآکتور بیانگر این مهم است که نیروگاه اتمی بوشهر با انجام کلیه آزمایش‌­ها بر روی سیستم‌­ها و تجهیزات اصلی رآکتور طی یک سال گذشته، آماده­ راه‌­اندازی است.

در سالن کنفرانس خبری، خبرنگاران خارجی و داخلی لب‌­تاپ‌­های‌­شان را برای مخابره اخبار و عکس‌­های کنفرانس آماده می‌­کنند. به­‌تدریج، سالن کنفرانس از کارکنان نیروگاه اتمی بوشهر و همچنین مدیران استان در پست‌­های کلیدی، پر می‌­شود. بخش اعظمی از سالن، با دوربین‌­های زیادی پر شده و با روشن شدن پروژکتور روی سن، می‌­شود، لوگوهای میکروفن شبکه­‌های تلویزیونی خبری مطرح جهان را به­‌وضوح دید.

در کنفرانس خبری، دکتر «علی اکبر صالحی»، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، «سرگِئی کرینیکو»، رئیس آژانس انرژی اتمی روسیه و سفیر روسیه در ایران، «ولاديمير كوتين»، رييس نظام ايمني هسته­‌اي روسیه برای سخنرانی پیرامون عملیات انتقال سوخت­گیری حضور می­‌یابند.

رئیس آژانس انرژی اتمی روسیه، در این نشست با اشاره به این­که افتتاح نیروگاه، یک روز «تاریخی و مهم است و در فرایند عملیاتی ساخت نیروگاه اتمی بوشهر هدف­‌های جدیدی انتظار آن را می‌­کشد» می­‌گوید: راه‌­اندازی نیروگاه اتمی بوشهر، پروژه ویژه‌­ای است که نمی­‌توان مشابه آن را در جهان یافت.

«کرینیکو» نیروگاه اتمی بوشهر را یک «طرح بزرگ بین‌­المللی» می‌­داند و اظهار می‌­کند از این جهت پروژه را بین‌­المللی می­‌نامد که از همان ابتدا با نظارت و دخالت کارشناسان آژانس انجام شده و تجهیزات ساخت آن را بیشتر از ده کشور جهان از جمله کشورهای آسیایی، اروپایی تأمین کرده­‌اند.

وی همچنین فرآیند ساخت نیروگاه را در جهت توجه به تأمین ایمنی، مطمئن قلمداد می­‌کند و اتمام فرآیند نیروگاه اتمی بوشهر را دلیلی بر «همواره پای­بند بودن روسیه به تعهدات بین‌­المللی و داخلی» می‌­داند.

رئیس سازمان انرژی اتمی ایران نیز در جریان کنفرانس، با اشاره به تقارن هفته دولت با راه‌­اندازی نیروگاه اتمی بوشهر، می‌­گوید: «با آن­که ایران در اوج تحریم‌­ها به‌­سر می‌­برد اما به لطف خداوند، شاهد راه‌­اندازی نیروگاه بوشهر هستیم.» صالحی، راه‌اندازی نیروگاه اتمی بوشهر را «نمادی از صبر، استقامت و پایداری ملت ایران برای رسیدن به آرمان‌­هایش می‌­داند و در پایان بیاناتش روزشماری از ساخت و راه‌­اندازی نیروگاه اتمی را برای حاضران قرائت می‌­کند.

گفتنی است در این کنفرانس خبری آیت الله، صفایی بوشهری، نماینده ولی فقیه در استان بوشهر نیز با بیان این­که همكاري روزافزون روسيه و ايران موجب خودکفایی علمی نخبگان ايراني و تولید علم است که به مرجعيت علمي در عرصه­ انرژي هسته‌اي دست يابند؛ از تلاش­گران و نخبگان روسی و ایرانی در این پروژه تشکر می­‌کند و مردم استان بوشهر را در كنار نيروگاه اتمي بوشهر، به عنوان مرزبانان و ‌مقاومت‌گران اين عرصه، توصیف می­‌نماید.

در ادامه­ این نشست همچنین «محمد حسین جهان­بخش» استاندار بوشهر، روز 30 مرداد ماه را روز «عزت، اقتدار و شکرگزاري براي ملت ايران می­‌داند و این روز «بزرگ» را برای ایران آغاز حرکت در مسیر استفاده از انرژی پاک می‌­شمارد و او نیز افتتاح نیروگاه اتمی بوشهر را به «ایران اسلامی» تبریک می‌­گوید.»

در جریان کنفرانس خبری، تنها تعدادی از خبرنگاران خبرگزاری­‌های خارجی و داخلی از جمله ايرنا، شبكه­ خبر، شين­‌هوا چين، يوميوري ژاپن، رياروستي روسيه و واشنگتن‌­پست آمريكا و هفته­‌نامه­ محلی خلیج فارس بوشهر به طرح پرسش‌­هایی پیرامون نیروگاه هسته‌­ای بوشهر می‌­پردازند.

نکته­ مهم در حاشیه­ این مراسم این است که «صالحی» در پاسخ به پرسش خبرنگار «خلیج فارس» مبنی بر بلاتکلیفی وضعیت ساکنان روستاهای هلیله و بندرگاه در تخلیه­ی محل نزدیک نیروگاه، حل و فصل نهایی این موضوع را به تصمیمات رییس جمهور در سفر آتی‌­اش به بوشهر محوّل می‌­کند.

جریان تخلیه­ ساکنان هلیله و بندرگاه از این قرار است که براساس يكي از مصوبات سفر دوم هيأت دولت به استان بوشهر در سال 86، مقرر شد تا سال 90 ساكنان روستاهاي هليله و بندرگاه جابه­جا شوند؛ اما با وجود سوخت­‌گذاري نيروگاه بوشهر و فرآينده راه‌­اندازي آن، همچنان سرنوشت آنها نامعلوم ماند و ساکنان این روستاها علاوه بر محدوديت ساخت­‌وساز برای ماندن يا جابه­‌جايي­شان بلاتكليف مانده‌­اند.

«سرگئي كرينیكو»، رييس آژانس انرژي اتمي روسيه كه چند روز قبل به­‌منظور آغاز روند سوخت‌گذاري نيروگاه بوشهر به ايران سفر كرده بود، در كنفرانس خبري در پاسخ به سؤال یکی از خبرنگاران مبنی بر اين­كه با توجه به تأخير چند ساله‌ روسيه در راه‌اندازي نيروگاه بوشهر چه تعهدي وجود دارد كه روسیه در خصوص تأمين سوخت نيروگاه در سال‌هاي آينده تسليم فشار بين‌المللي نشود، می‌­گوید: «راه‌اندازي فيزيكي نيروگاه تأكيدي است بر پاي­بندي روسيه به تعهداتش و نيز به تعهدات بين‌المللي‌اش. و این که روسیه «همواره» معتقد است که «همه‌ كشورها، اين حق را دارند تا از انرژي صلح‌آميز هسته‌اي بهره‌مند شوند. و در عين حال مجامع بين‌المللي حق دارند عدم گسترش سلاح‌هاي هسته‌­اي را كنترل كنند. در صورت رعايت اين دو مسأله، توسعه‌ي استفاده‌ صلح‌آميز از انرژي هسته‌­اي ميسر مي‌شود كه اين شامل نيروگاه بوشهر هم خواهد بود.»

ولاديمير كوتين، رييس نظام ايمني هسته‌­اي روسيه نیز در این نشست با اشاره به این­که نظام ايمني ايران، ساختار لازم خود را دارد، به امضای موافقت­نامه 1997 اشاره می­کند و می­گوید: ما وظيفه داريم كليه­ی مسائل ايمني در روند ساخت و نگه­داري را رعايت كنيم و اقداماتي كه تاكنون انجام گرفته است، از طراحي، حمل تجهيزات و نصب قطعات همه مورد كنترل و بازرسی قرار گرفته‌اند.

ناصر «راست‌خواه»، رييس نظام ايمني هسته‌اي ايران نیز در حاشیه­ مراسم می­‌گوید: اگر چه روسيه تمام تلاش خود را براي طراحي و ساخت نيروگاه انجام داده است. اما نظام ايمني و صدور پروانه برعهده‌ مركز ايمني هسته‌اي كشور بوده است.

گفتنی است در حاشيه­ انجام عمليات سوخت‌گذاري نيروگاه بوشهر سه تفاهم‌نامه همكاري ميان دكتر محمد احمديان، مديرعامل شركت توليد و توسعه­ی انرژي اتمي و مديرعامل يك شركت اتمي روسيه امضا می‌­شود.

بازدید از محوطه­ بیرونی ساختمان رآکتور، برنامه­ پایانی نیروگاه، برای خبرنگارانی بود که موفق به فیلم­برداری و گرفتن عکس از آن نشده بودند. با وجود رطوبت بالای هوا و تابش مستقیم خورشید، خبرنگاران شبکه‌­های خبری غربی در حالی‌­که پشت به ساختمان رآکتور ایستاده بودند، دوربین­‌هایشان را روشن می­‌کردند و به ضبط گزارش می­‌پرداختند و در حالی­‌که عرق از سر و رویشان می­‌ریخت، روبه‌­روی ساختمان رآکتور، عکس­‌های یادگاری می‌­گرفتند.

با انتقال سوخت به داخل قلب رآکتور (محفظه­ تحت فشار) مراحل راه‌­اندازی رآکتور آغاز خواهد شد و نیروگاه هسته‌­ای 1000 مگاواتی بوشهر در شرایط رسیدن به قدرت نامی، معادل 915 مگاوات به ظرفیت شبکه برق کشور خواهد افزود. به­‌گفته­ کارشناسان نیروگاه اتمی بوشهر، با تحقق این امر، تحول بزرگی در تولید مضاعف برق کشور و وضعیت کنونی برق استان ایجاد می­‌گردد.

حدود 36 سال پیش قرارداد نیروگاه اتمی بوشهر، بین ایران و شركت آلماني، پيمان­كار نيروگاه بوشهر، بسته شد. این اقدام به‌دنبال مطالعات پیرامونی در راستای برنامه تأمین برق کشور صورت گرفت. با وجود ایفای قرارداد از جانب ایران و پرداخت بخش قابل توجهی از هزینه‌­های ساخت نیروگاه، با پیروزی انقلاب اسلامی، ادامه فرآیند احداث، دچار وقفه شد و با آغاز جنگ تحمیلی نیز به­‌کلی متوقف گردید. نیروگاه اتمی بوشهر، در آبان 66 مورد تهاجم هوایی واقع شد و ضمن صدمات شدید، تعدادی از کارکنان نیروگاه به‌­شهادت رسیدند. با خاتمه­ جنگ میان ایران و عراق، تلاش­‌ها برای متقاعد کردن آلمانی‌­ها به ایفای تعهد خود و ادامه­ احداث نیروگاه بوشهر به­‌جایی نرسید و ایران در دهه 70 راه دیگری را در دستور کار خود قرار داد. به این ترتیب که در سال 71 دولت ایران و روسیه تفاهم­‌نامه‌­های مشترک انرژی هسته­‌ای را امضا کردند و بدین‌­گونه فصل جدیدی آغاز شد. به‌­دنبال آن قراردادی در مهر ماه 73 امضاء شد و در سال بعد نافذ گردید. به­‌موجب اين قرارداد، روسيه متعهد شد نيروگاه اتمي بوشهر را تا پايان سال ‌2000 به ايران تحويل دهد، اما روسيه در سال‌هاي ‌2003 ،‌2006 ، ‌2008 ، ‌2009 تعهدات خود را زيرپا گذاشت و اكنون بالاخره در آگوست ‌2010 اقدام به آغاز سوخت‌گذاري نيروگاه بوشهر كرده است. پس از انجام مطالعات بر روی تأسیسات اتمی به جامانده از طرح آلمان‌­ها، با اصلاح قرارداد یاد شده در سال 87 ، بررسی های فنی و اجرایی برای تکمیل پروژه انجام گرفت.

منبع: این گزارش 1 شهريورماه 1389 ، در صفحه سه هفته نامه پيغام، شماره 571 و در سال 1399 در کتابی با عنوان «ردپا در شهر»، مولف راضیه عقیلی مهر، از سوی نشر «نای بند» چاپ و منتشر شد.