دادورزی: راضیه عقیلی‌مهر؛استان بوشهر به جهت برخورداری از ظرفیت‌های کم‌نظیر در حوزه‌های انرژی، کشاورزی، شیلات، معادن و گردشگری، سهم ارزنده‌ای در اقتصاد کشور دارد. سهم آن از تولید ناخالص داخلی (GDP) به بیش از ۸ درصد رسیده است و در شاخص‌های اقتصادی از جایگاه‌های برتر ملی برخودار است. این استان توانسته رتبه نخست صادرات کشور و رتبه پنجم واردات کشور را از آن خود کند.

اخیراً سفر چند روزه دکتر ارسلان زارع استاندار بوشهر و هیئت تجاری و اقتصادی استان بوشهر و سایر استان‌ها به روسیه مورد توجه رسانه‌های محلی استان و افکار عمومی قرار گرفته است. به گفته صاحب نظران این اتفاق مهم می‌تواند فرصتی برای تقویت همکاری‌های اقتصادی و روابط تجاری میان ایران و روسیه و ایجاد فرصت‌های جدید برای توسعه صادرات و مبادلات تجاری باشد. اما افکار عمومی تورم افسار گسیخته و به دنبال آن کاهش قدرت خرید را می‌بیند و ‌تحقق این فرصت‌های جدید را در پاسخ به این پرسش می‌داند که این سفر و سفرهای این چنین مقامات و فعالان اقتصادی استان، به طور مشخص چه چیزی را در اقتصاد بوشهر تغییر خواهد داد؟ اگر پاسخ به این پرسش در ماه‌های آینده با صادرات پایدار، جذب سرمایه و فرصت‌های شغلی مشخص داده شود و به بهبود وضعیت اقتصادی مردم استان کمک کند، می‌توان گفت سفر روسیه تنها یک سفر نبوده و آغاز یکی از مسیرهای توسعه اقتصادی در استان است.

در خبرهای منتشرشده از این سفر، دیدارها و نشست‌هایی برگزار شده است که در آن ظرفیت‌های اقتصادی استان معرفی شده‌اند. موضوعات مختلفی از صادرات محصولات کشاورزی و شیلاتی تا جذب سرمایه‌گذاری، اقتصاد دریامحور، حمل‌ونقل، لجستیک، همکاری دانشگاهی و انتقال فناوری سخن به میان آمده و گفت‌وگویی میان مقامات هر دو طرف مطرح شده است. اما آنچه از مجموع دیدارها، نشست‌ها و برنامه‌های دکتر ارسلان زارع، استاندار بوشهر و هیئت تجاری همراه، در این سفر به چشم می‌آید، تلاش برای معرفی ظرفیت‌های اقتصادی استان و ایجاد ارتباط مستقیم میان بوشهر و مجموعه‌های اقتصادی روسیه است.

بدون شک استان بوشهر برای معرفی ظرفیت‌هایش نیاز به توضیح ندارد؛ استانی که همجوار با خلیج‌فارس قرار گرفته است، بنادر متعدد دارد و قطب انرژی کشور است، طبیعی است که در مناسبات اقتصادی با کشوری مانند روسیه، حرف‌هایی برای گفتن داشته باشد. وقتی در آخرین آمار منتشر شده از سوی مقامات استان، میزان تولید میگو، در سال گذشته ۲ برابر رشد داشته است و بیش از ۷۰ درصد از این تولیدات صادر می‌شود، نشان می‌دهد اقتصاد دریامحور از اساسی‌ترین مولفه‌های توسعه در استان بوشهر است که باید به آن در مولفه‌ توسعه اقتصادی استان توجه کرد و روسیه از بازارهای بزرگ و هدف برای صادرات محصولات استان بوشهر از جمله خرما و آبزیان است. با این وجود صادرکنندگان حوزه شیلات پشت سد تأییدیه و ثبت رسمی در سامانه‌های بهداشتی روسیه مانده‌اند و این موانع روند صادرات را کند و به دنبال آن جریان اقتصادی استان را برای فعالان این حوزه با مشکلات زیادی روبرو می‌کند. این گونه موانع نشان می‌دهد صرفا معرفی ظرفیت‌های استان و گفت و گو در مورد ظرفیت‌های اقتصادی کافی نیست و معرفی باید هم‌گام با تسهیل و رفع موانع عملی صادرات، روند اجرایی و مدیریتی باشد تا این چرخه اقتصادی کامل و پایدار بچرخد. یکی از مسائل قابل توجه و مطرح‌شده که انتظار می‌رفت از سوی استاندار بوشهر پیگیری شود، همین مشکل لجستیکی (ثبت شرکت‌های بسته‌بندی و فرآوری محصولات شیلاتی) برای صادرات به روسیه بود. هر چند خبر این پیگیری از سوی استاندار در خبرها منتشر شد و ارسلان زارع در جریان این سفر، خواستار حل این مشکل از سوی سازمان دامپزشکی با همکاری سفارت ایران در روسیه شده است که نیاز به پیگیری همه جانبه دارد چرا که فعالان اقتصادی در این حوزه و سرمایه‌گذاران زمانی می‌توانند در یک بازار خارجی ماندگار شوند که بدانند مسیر اداری و فنی پیش روی آن‌ها روشن و قابل پیش‌بینی است.

بالابودن تعرفه‌های گمرکی برای محصولات کشاورزی، نبود سازوکار بانکی مناسب برای انتقال ارز، مشکلات حمل و نقل ریلی و جاده‌ای، محدودیت فعالیت‌های بازاریابی و نمایشگاهی، دسترسی محدود به خریداران اصلی روسی و ناآشنایی بخشی از تجار ایرانی با قوانین و مقررات این کشور را از جمله چالش‌های موجود بر سر راه تجارت ایران و روسیه است که خورشید گزدرازی رئیس اتاق بازرگانی بوشهر در نشست هیئت تجاری بوشهر با رئیس اتاق بازرگانی سنت‌پترزبورگ مطرح کرد، نکاتی که رفع آن تحول بزرگی در تسهیل چرخه اقتصادی استان بوشهر ایجاد خواهد کرد و باید به عنوان یک اصل مورد توجه مقامات محترم استان قرار گیرد.

محور دیگر سفر هیئت تجاری و اقتصادی استان بوشهر در مسکو، حضور فعالان اقتصادی بوشهری‌ در نمایشگاه بین‌المللی آبزیان سن‌پترزبورگ بود که به گفته مقامات فرصتی برای معرفی توانمندی‌های تولیدکنندگان بوشهری و ارتباط مستقیم با فعالان اقتصادی روسیه را فراهم کرد.

در این نمایشگاه، نمایندگان ۲۰ بنگاه تولیدی استان بوشهر حضور داشتند و فعالان اقتصادی بخش آبزیان نیز برای مذاکره و ایجاد ارتباط تجاری در نمایشگاه حاضر شدند. بنابراین، حضور بوشهر در روسیه تنها به جلسات اداری محدود نبود و نمایش توانمندی‌های تولیدی استان در یک رویداد تخصصی اقتصادی نیز دنبال شد.

دیدار استاندار بوشهر و استاندار سن‌پترزبورگ، محور قابل توجه این سفر خارجی بود که به گفته استاندار بوشهر موضوع جذب سرمایه‌گذاری روسی در استان را مطرح کرد و از آمادگی بوشهر برای حضور شرکت‌های روسی در پروژه‌های اقتصادی استان سخن گفته است و منطقه آزاد بوشهر و مناطق ویژه اقتصادی استان به‌عنوان ظرفیت‌هایی برای ایجاد واحدهای تولیدی و فرآوری، مراکز لجستیکی و صادراتی و کسب‌وکارهای مشترک معرفی شدند. همچنین استاندار بوشهر در جریان این دیدار از هموطنان و سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی برای حضور در پروژه‌های اقتصادی استان دعوت کرد و پیشنهاد کرد هیأت‌های اقتصادی دو طرف، پروژه‌های مشخص و دارای توجیه اقتصادی را شناسایی کنند و ارتباط مستقیم میان سرمایه‌گذاران سن‌پترزبورگ و بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی بوشهر شکل بگیرد.

به گفته کارشناسان حوزه اقتصاد این موضوع می‌تواند یکی از مهم‌ترین بخش‌های سفر باشد؛ زیرا جذب سرمایه‌گذار زمانی اتفاق می‌افتد که ظرفیت‌های استان به پروژه‌های مشخص و قابل ارائه تبدیل شوند.استان بوشهر پتانسیل بالایی برای توسعه صادرات به جهان از جمله روسیه دارد و این سفر زمینه حضور بیشتر صادرکنندگان محصولات کشاورزی استان در روسیه را فراهم آورده است. موقعیت جغرافیایی استان بوشهر آن را به بستری ایده آل برای طرح های سرمایه گذاری تبدیل کرده است و می تواند ضمن سودآوری و بازگشت سرمایه در زمان مطلوب منجر به ایجاد اشتغال پایدار و تقویت تولید ملی شود.

استان بوشهر به نیروی انسانی متخصص نیاز دارد و دانشگاه به ویژه در حوزه‌هایی مانند انرژی و صنایع دریایی، می‌تواند حلقه اتصال دانش با صنعت باشد. در جریان این سفر، بازدید استاندار بوشهر از دانشگاه پلی‌تکنیک سن‌پترزبورگ و گفت‌وگو درباره همکاری با دانشگاه خلیج فارس، نشان می‌دهد که موضوع رابطه با روسیه صرفاً از دریچه تجارت دیده نشده است. توسعه طرح‌های پژوهشی و فناورانه، تبادل استاد و دانشجو، برگزاری دوره‌های آموزشی و رویدادهای علمی و استفاده از ظرفیت‌های تخصصی دو دانشگاه از جمله زمینه‌های مطرح‌شده برای همکاری بود. نباید همکاری علمی و دانشگاهی را دست‌کم گرفت. ارتباط دانشگاه خلیج فارس با دانشگاه‌های معتبر روسیه، اگر از سطح تفاهم‌نامه فراتر برود، می‌تواند یکی از ماندگارترین دستاوردهای این سفر باشد.

دکتر ارسلان زارع، استاندار بوشهر هدف اصلی این سفر را توسعه روابط اقتصادی، تجاری و سرمایه‌گذاری و شناسایی ظرفیت‌های جدید همکاری عنوان کرد و بر این نکته تأکید داشت که مذاکرات و تفاهم‌های انجام‌شده باید در نهایت به قراردادهای اجرایی، افزایش مبادلات تجاری و حضور سرمایه‌گذاران روس در استان منجر شود.

این نشان می‌دهد، ارسلان زارع استاندار بوشهر به همراه هیئت تجاری، متوجه اهمیت این رویکرد است که اینگونه نشست‌ها زمانی برای اقتصادی بوشهر موثر است که از مرحله گفت‌و‌گو عبور کند و به قرارداد‌های اجرایی و رفع موانع و همکاری مشترک برسد.

برخی صاحب‌نظران معتقدند اگر ارتباط‌های ایجادشده در سفر اخیر استاندار بوشهر و هیئت تجاری استان با پیگیری مستمر ادامه پیدا کند، می‌تواند زمینه‌ای برای حضور بیشتر تولیدکنندگان و صادرکنندگان بوشهری در بازار روسیه و همچنین ورود سرمایه و فناوری به استان باشد. اتفاقی که بستر مناسبی برای ایجاد مشاغل پایدار و مشخص ایجاد خواهد کرد. اکنون باید منتظر نتیجه ماند.

شاید مهم‌ترین کارهای پس از این سفر می‌تواند تشکیل یک سازوکار مشخص برای پیگیری خروجی‌های سفر باشد. برای مثال تهیه لیستی از پروژه‌های آماده سرمایه‌گذاری به همراه اطلاعات دقیق که قابل ارائه به سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی باشد. اگر این پیگیری‌ها انجام شود، سفر روسیه می‌تواند آغاز یک مسیر اقتصادی تازه برای استان بوشهر باشد. مسیری که از نگاه کارشناسان حوزه اقتصاد، در آن صادرات افزایش پیدا کند، سرمایه وارد استان شود، شرکت‌های مشترک شکل بگیرند، ارزش افزوده بیشتری در داخل استان ایجاد شود و فرصت‌های شغلی جدید به وجود آید. وگرنه اگر پیگیری نباشد، ماحصل این سفر در حد همان عکس و فیلم و خبرهایی که گذری هستند، خواهد ماند. تجربه نشان داده حتی بهترین مذاکرات نیز ممکن است در میان انبوه خبرها و تصاویر یک سفر خارجی گم شود.

امروز استان بوشهر با این همه ظرفیت‌های اقتصادی که مقامات استان، سال‌هاست فقط به معرفی آن‌ها پرداختند، نیازمند به پروژه‌های اجرایی است.اکنون باید ببینیم آیا بوشهر می‌تواند آنچه را به‌عنوان فرصت اقتصادی مطرح کرده، به قرارداد، سرمایه‌گذاری، صادرات و اشتغال تبدیل کند؟ برخی کارشناسان مطلع معتقدند سرمایه‌گذار به پروژه مشخص نیاز دارد، پروژه‌ای که میزان سرمایه مورد نیاز، زیرساخت، بازار فروش، موانع حقوقی، زمان‌بندی اجرا و چشم‌انداز بازگشت سرمایه آن روشن باشد.