شماره نظریه : ۷/۱۴۰۵/۲۸۴

شماره پرونده : ۱۴۰۵-۱۸۶/۱-284ک

تاریخ نظریه : ۱۴۰۵/۰۶/۳۱

استعلام :

با توجه به حکم ماده ۴۲۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و قید جریحه‌دار شدن احساسات عمومی در این ماده که یکی از شروط امکان پرداخت دیه از بیت‌المال است؛ خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

۱- آیا جنایت موضوع این ماده باید بالفعل باعث جریحه‌دار شدن احساسات عمومی شود یا در صورتی که نوع جنایت به‌گونه‌ای باشد که شأنیت و قابلیت جریحه‌دار نمودن احساسات عمومی را داشته باشد، برای تحقق آن کافی بوده و مشمول حکم مقرر در این ماده است؟

۲- آیا قید جریحه‌دار شدن احساسات عمومی مربوط به زمان وقوع جنایت است و یا اگر جنایت در لحظه وقوع، چنین اثری نداشته باشد؛ اما پس از گذشت زمان و اطلاع مردم و دخالت عوامل دیگر مانند رسانه‌‌ها، باعث جریحه‌دار شدن احساسات عمومی شود، باز هم مشمول حکم ماده یاد شده است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :

۱- در ماده ۴۲۸ قانون قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ شأنیت و قابلیت نوع جنایت به تنهایی برای تحقق عنوان «جریحه‌دار کردن احساسات عمومی» موضوع این ماده کفایت نمی‌کند؛ زیرا عبارت قانون‌گذار در این ماده در تحقق اثر خارجی و عینی (بالفعل) ظهور دارد؛ بر این اساس، شمول حکم این ماده و پرداخت فاضل دیه از بیت‌المال، مستلزم احراز جریحه‌دار شدن احساسات عمومی به همراه دیگر شرایط قانونی است و تشخیص آن در صلاحیت مقام قضایی می‌باشد؛ ضمن آنکه، پرداخت دیه از بیت‌المال (فاضل دیه)، حکمی استثنایی و خلاف اصل است و در تفسیر آن باید به «قدر متیقن» عمل شود.

۲- شرط «جریحه‌دار شدن احساسات عمومی» به معنای لزوم تحقق آن در لحظه وقوع جنایت نیست؛ بنابراین، چنانچه در فاصله زمانی وقوع جنایت و اتخاذ تصمیم قضایی، در نتیجه آشکار شدن ابعاد جرم یا انتشار اطلاعات صحیح مربوط به آن، احساسات عمومی به طور واقعی جریحه‌دار شود، حکم مقرر در ماده ۴۲۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ جاری است؛ مشروط بر آنکه، جریحه‌دار شدن احساسات عمومی، ناشی از جنایت ارتکابی باشد و نه صرف بازتاب رسانه‌ای شدن آن.